ΖΩΓΡΑΦΗΓΗΣΕΙΣ με τη Λήδα Βαρβαρούση

varvarousi1a

Σε κάθε παιδική βιβλιοθήκη υπάρχει τουλάχιστον ένα από τα βιβλία της Λήδας Βαρβαρούση. Ένα βιβλίο με μαγικές ζωγραφιές και ιστορίες. Ένα βιβλίο από αυτά που σε ταξιδεύουν. Έτσι λοιπόν εδώ και καιρό προσπαθούσαμε να καθίσουμε με τη Λήδα Βαρβαρούση σε ένα παγκάκι και να κουβεντιάσουμε μαζί της. Δεν ήταν όμως τόσο εύκολο. Και ο λόγος ότι η Λήδα δεν ταξιδεύει μόνο τους άλλους μέσα από τα βιβλία της. Ταξιδεύει διαρκώς και η ίδια. Έπρεπε λοιπόν να την πετύχουμε στην Αθήνα, αν και μπήκαμε στον πειρασμό να μπούμε μαζί της σε ένα αεροπλάνο και να κουβεντιάσουμε για όνειρα πάνω από τα σύννεφα. Επόμενο ήταν λοιπόν η αρχή της συζήτησής μας, να έχει να κάνει με ταξίδια.

Γιατί ταξιδεύεις συνέχεια;
Ίσως για να μπερδέψω το θάνατο επειδή μου αρέσει η ζωή και θέλω να μείνω αρκετό καιρό εδώ… Το ταξίδι σημαίνει πολλά για μένα γιατί και με τους γονείς μου ταξιδεύαμε πάρα πολύ και περνούσαμε υπέροχα. Η εμπειρία του ταξιδιού είναι μια κατάσταση λοιπόν από τα γεννοφάσκια μου. Ο βασικός λόγος που μου αρέσουν τόσο πολύ είναι επειδή αλλάζω εικόνες και να γνωρίζω ανθρώπους. Τελευταία όμως είμαι διαρκώς καλεσμένη λόγω των Ζωγραφηγήσεων, σε όλη την Ελλάδα και όχι μόνο, για να συναντήσω παιδιά και να κάνω την παράσταση.

«Ζωγραφηγήσεις», περίεργη λέξη. Τι ακριβώς είναι;
Είναι μια «εμπειρία» για όποιον συμμετέχει αλλά και για μένα. Είναι μια παράσταση, μοναδική κάθε φορά, που βασίζεται σε μια ιστορία που είτε γράφω λίγο καιρό πριν παρουσιαστεί, με διάφορες αφορμές ή από δικά μου βιβλία. Στην ιστορία χρησιμοποιώ και παραστατικά στοιχεία που έχω δημιουργήσει, θεατρικά γενικά στοιχεία. Την ώρα που αφηγούμαι την ιστορία, συγχρόνως την ζωγραφίζω σε μεγάλη επιφάνεια, την παίζω, την τραγουδάω. Πρόκειται για μια αμφίδρομη παράσταση, όπου συμμετέχουν και οι θεατές, είτε σκηνικά μέσα στην ροή της αφήγησης, είτε με τις παρεμβάσεις τους που προωθούν την ιστορία. Μετά από μια παράσταση είναι πολύ ωραίο που μου μιλάνε για την επαφή που είχαμε κατά την διάρκεια της Ζωγραφήγησης, για τα συναισθήματα που ένοιωσαν, για το πόσο γέλασαν με το χιούμορ κατά την διάρκεια της ιστορίας.

Συνήθως σε ποιες ηλικίες απευθύνονται αυτές οι παραστάσεις;
Συνήθως με καλούν για παραστάσεις σε κοινό από δυόμισι έως έντεκα ετών. Δουλεύω και με ενήλικες αλλά στην Ελλάδα δεν έχει «ανοίξει» αυτή η πόρτα πολύ. Έξω έχω κάνει Ζωγραφηγήσεις για ενήλικο κοινό και λειτουργεί πολύ καλά. Πρόσφατα έκανα παράσταση για ενήλικες στο Βέλγιο με 100 άτομα κοινό, όπου φυσικά έγιναν παιδιά στη διάρκεια της παράστασης!

Δεν έχουμε ακούσει αλλού τις «Ζωγραφηγήσεις», είναι δική σου ιδέα;
Δική μου ιδέα, που δεν χτίστηκε βέβαια αυτόματα, μια κι έξω από τη μέρα στην άλλη. Άρχισε με αφορμή τις παρουσιάσεις των βιβλίων μου, όπου για να μιλήσω εκφράζομαι διπλά, ζωγραφίζοντας και μιλώντας. Η μητέρα μου ήταν ζωγράφος και από όταν ήμουν μικρή παίζαμε αυτό το παιχνίδι. Όλες οι λέξεις γίνονταν και σχέδια. Από όταν ήμουν μωρό σχεδόν μπήκε ο σπόρος των Ζωγραφηγήσεων χωρίς να το ξέρω. Η μητέρα μου, η Ελένη Αντωνίου Βαρβαρούση, ήταν ζωγράφος. Από όταν γεννήθηκα ασχολήθηκε μαζί μου και θεωρώ ότι ήταν η καλύτερη δασκάλα του πλανήτη. Ο δε μπαμπάς ο Πάρις Βαρβαρούσης είχε καταπληκτικό χιούμορ και ήταν ταχύτατος. Νομίζω ότι όλα αυτά συνετέλεσαν σε αυτό που είμαι σήμερα.

Έχεις κι εσύ δυο παιδιά. Θεωρείς ότι στάθηκες γι’ αυτά καλή δασκάλα;
Αυτό θα το πουν τα ίδια. Κάτι όμως πρέπει να τους έχω μεταδώσει, μια και η Ίρις έχει τρομερή επικοινωνία με τα παιδιά και δουλεύει μαζί τους και ο Πάρις έγινε καλλιτέχνης και ασχολείται με το κινούμενο σχέδιο.

Παρουσιάζεις τις Ζωγραφηγήσεις και σε ειδικό κοινό;
Έχω δουλέψει πολύ με παιδιά με αυτισμό, με δυσλεξία, με παιδιά με προβλήματα ακοής αλλά και όρασης. Έχει τύχει να κάνω παράσταση και μετά να με ενημερώσει η δασκάλα ότι είχα παιδιά με διαφορετικότητες όχι μόνο με αυτισμό αλλά και πιο σοβαρές νευρικές ασθένειες στο κοινό, τα οποία όμως συμμετείχαν κανονικά και δεν μπόρεσα να καταλάβω τίποτα. Το να παρουσιάσω μια οπτική ιστορία σε παιδιά με προβλήματα ακοής είναι επίσης εμπειρία και για αυτά και για μένα, όπου η αφήγηση έγινε με τη βοήθεια μεταφραστή στη νοηματική γλώσσα, όπως κι όταν κάνω παράσταση σε χώρα που δε μιλάω τη γλώσσα δηλ. με μεταφραστή. Είναι αλήθεια ότι δυσκολεύονται με την ταχύτητά μου…
Το πιο εντυπωσιακό όμως ήταν όταν έκανα παράσταση σε παιδιά με προβλήματα όρασης, τα οποία μπορούσαν μεν να ακούσουν την αφήγηση της ιστορίας και το τραγούδι, δεν μπορούσαν όμως να δουν ούτε κίνηση, ούτε την ζωγραφιά. Στην περίπτωση αυτή, είχα προμηθευτεί έναν μαρκαδόρο, ο οποίος γράφει ανάγλυφα. Έτσι λοιπόν, μετά την αφήγηση, τα παιδιά μπόρεσαν να περάσουν τα δάχτυλά τους πάνω από το σχέδιο και να αντιληφθούν τη ζωγραφιά. Ήταν πολύ συγκινητικό και κάτι που πραγματικά τους άρεσε.

Στην Κηφισιά σε έχουμε δει σε πολλές παρουσιάσεις αλλά και πρωτεργάτρια στα πρώτα Κηφισοπαιχνιδίσματα. Ποια η σχέση σου με την Κηφισιά;
Ζούσα 14 χρόνια στην Κηφισιά και η κόρη μου ακόμα ζει εδώ. Επίσης, γνωρίζω τη συνεργάτιδα της εφημερίδας «Κηφισιά», Μάρθα Φωτοπούλου, από τα 18 μου, μιας και σπούδασα στην Βακαλό, όπου η Μάρθα ήταν στη γραμματεία και ήταν σημαντική μορφή της σχολής. Δούλεψα για τη δημιουργία του θεσμού «Κηφισοπαιχνιδίσματα», έχω κάνει πολλές παρουσιάσεις σε βιβλιοπωλεία της Κηφισιάς, σε σχολεία, νηπιαγωγεία, δράσεις με τον Δήμο, δούλεψα τον παιδικό οδηγό που είχε βγει για την Κηφισιά. Εξακολουθώ και διατηρώ ισχυρούς δεσμούς με την πόλη. Με αφορμή φιλίες και γνωριμίες των γονιών μου, έχω μπει σε κάποια από τα εκπληκτικά σπίτια που υπάρχουν στην Κηφισιά, κάποια που δυστυχώς τώρα ρημάζουν.

varvarousi2aΟι βασικές σου σπουδές ήταν στο σχέδιο στην Βακαλό;
Οι βασικές μου σπουδές ήταν δίπλα στη μητέρα μου. Από εκεί και πέρα έκανα art design για λίγο στην Αγγλία και στη Βακαλό. Οικογενειακώς είχαμε πολύ σχέση με το θέατρο, στο σπίτι μας έρχονταν η Λαμπέτη και ο Κατράκης, η Δέσποινα Κοντογεώργου-σκηνοθέτης και skript-οι γονείς μου έκαναν πολύ παρέα με ανθρώπους του θεάτρου και με πήγαιναν από πολύ μικρή σε όλες τις μορφές του. Από μικρή αγαπούσα και τον χορό και ξεκίνησα σπουδές κλασσικού μπαλέτου, που όμως το άφησα λόγω κάποιου τραυματισμού. Ο χορός όμως έμεινε στην κίνηση και στην άνεση που χρησιμοποιώ το κορμί μου στις παραστάσεις μου. Ο νέος μου έρωτας είναι το τραγούδι. Πάντα τραγουδούσα σε χορωδία αλλά μονωδία άρχισα να σπουδάζω στα 40 μου με τη καταπληκτική δασκάλα μου Rozzitsa Troeva από την Βουλγαρία. Έχουμε δώσει πολλές συναυλίες όλη μαζί η τάξη της στο κλασσικό ωδείο Χολαργού ενώ χρησιμοποιώ τη γνώση μου στο τραγούδι και τη μελοδραματική στις Ζωγραφηγήσεις. Συνεργάζομαι και με την Βιβλιοθήκη του ιδρύματος Ωνάση και με το ίδρυμα Θεοχαράκη. Μέσα στις θεματικές των Ζωγραφηγήσεών μου είναι η ζωή του Σεφέρη, της Μαρία Κάλλας, Οδύσσεια, οι άθλοι του Ηρακλή, αρχαία Αθήνα, τα συναισθήματα των θεών του Ολύμπου και πολλά άλλα.

Τις ζωγραφιές που προκύπτουν από τις Ζωγραφηγήσεις τι τις κάνεις;
Τις αφήνω σε αυτούς που με έχουν καλέσει.

Μετά το σχέδιο, όπου έχεις εικονογραφήσει πάνω από πόσα άραγε βιβλία; Προέκυψε και η συγγραφή;
Έχω εικονογραφήσει 200 βιβλία και έχω γράψει και εικονογραφήσει 20 βιβλία. Πάντα έγραφα και μάλλον το ταλέντο της γραφής είχε εντοπιστεί από την αρχή. Ήμουν καλή στην ποίηση και στο Αρσάκειο που φοίτησα συχνά με βράβευαν για τα γραπτά μου. Μου διάβαζαν πολύ από μικρή, διάβαζα πολύ, κάποια στιγμή όταν μπαίνουν πολλά πράγματα μέσα σου θέλουν και να βγουν. Η εικόνα επαγγελματικά άρχισε πρώτη, η έκφραση μέσα από τη ζωγραφική ήταν το πιο έντονο, ενώ η γραφή εκτέθηκε αργότερα. Τις εικόνες μου τις έδειχνα, τα γραπτά μου τα κράταγα για μένα. Κάποια στιγμή ξεκίνησα να τα δείχνω με αρχή τις «Τρελλοδαγκωνίτσες» που εκδόθηκαν από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος το 2001.

Είναι πιο εύκολο να εικονογραφείς δικά σου βιβλία ή άλλων συγγραφέων.
Όταν ξεκινάς δεν ξέρεις πώς θα εξελιχτεί. Δεν υπάρχει ευκολία, δυσκολία αλλά έρωτας. Αν δεν ερωτευτώ τη δουλειά, το κείμενο, δεν μπορώ να δράσω είτε είναι δικό μου, είτε άλλων.

Ξεκίνησες να δουλεύεις από την αρχή ως εικονογράφος;
Για 12 περίπου χρόνια εργάστηκα σε διαφημιστικές εταιρείες, στον δημιουργικό τομέα. Εκεί μαθαίνεις να εκλογικεύεις την ιδέα. Η διαφήμιση είναι τεράστιο σχολείο. Όταν ξεκίνησα εγώ να εργάζομαι δεν υπήρχε ουσιαστικά η εικονογράφηση ως επάγγελμα. Την εικόνα την θεωρούσαν ως μια διακόσμηση γύρω από το κείμενο. Δεν την αναγνώριζαν σαν τέχνη. Υπήρξα από τους πρώτους γραφίστες. Όταν όμως έλεγα ότι είμαι γραφίστρια τότε μου έλεγαν «αα γράφεις, είσαι συγγραφέας». Όταν αργότερα έλεγα ότι ήμουν «εικονογράφος» μου έλεγαν «ααα ζωγραφίζεις εκκλησίες».

Τελευταία κυκλοφορείς με μια φωτογραφική μηχανή. Είσαι και φωτογράφος;
Στη Βακαλό σπούδασα φωτογραφία με τον Τάκη Ζερδεβά αλλά η λόξα με τη φωτογραφία μου ξύπνησε ξανά τα τελευταία 5 χρόνια και προς το παρόν, κυνηγώντας την εικόνα, μου έχει στοιχίσει τρία σπασμένα πλευρά και δύο γερές τούμπες. Χαχα! Τουλάχιστον πλέον έμαθα να πέφτω.

Μπορεί να ζήσει κανείς από την συγγραφή και την εικονογράφηση;
Εγώ από αυτό ζω, το έχω δουλέψει όμως για χρόνια, έχω συνεργαστεί με πολλούς σημαντικούς εκδότες του χώρου. Σήμερα συνεργάζομαι επίσης με τις Εκδόσεις book-a-tale, όπου δημιουργούμε ιστορίες και στη συνέχεια τις πουλάμε σε όλον τον κόσμο.
Πρόσφατα συμμετείχαμε με επιτυχία στη διεθνή έκθεση της Φρανκφούρτης και η «Λούνα» η πρώτη μας σειρά, πρόκειται να βγει από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος, ενώ εκδηλώθηκε ενδιαφέρον και από άλλες χώρες.

Μας αναφέρεις κάποια πρόσφατη ιδιαίτερα ευχάριστη εμπειρία σου από τις παραστάσεις σου;
Ευχάριστη εμπειρία είναι να βλέπεις τα μάτια μικρών και μεγάλων να σε κοιτάνε με αγάπη. Πάντα μ’ αρέσει όταν πηγαίνω στο Ενυδρείο στην Κρήτη, όπου με καλούν τα Χριστούγεννα. και διηγούμαι ιστορίες με ψάρια και βρίσκομαι δίπλα στους καρχαρίες, στους ροφούς και στα αγαπημένα μου χταπόδια. Με περιμένουν πάντα με πολύ ανοιχτή αγκαλιά και ανυπομονώ κι εγώ να πάω. Έχω δημιουργήσει στενούς δεσμούς με τους ανθρώπους σε όλη την Ελλάδ και νοιώθω να τους αγαπώ και με αγαπούν

Θα ‘θελες να μας πεις και για κάποια άσχημη εμπειρία σου;
Είμαι αισιόδοξος άνθρωπος και ξεχνάω τις άσχημες εμπειρίες. Αν θέλω να θυμηθώ κάποια άσχημη ήταν όταν στην αρχή της καριέρας μου έβαλαν το όνομα κάποιου άλλου σε δική μου εικονογράφηση και δεν το διόρθωσαν ποτέ ή όταν είδα ένα πολύ γνωστό ήρωα που έχω εικονογραφήσει, να έχει εικονογραφηθεί ερήμην μου από κάποιον άλλο, ευτυχώς αυτό διορθώθηκε…

Πες μας κάτι από κάποιο πρόσφατο ταξίδι σου στο εξωτερικό.
Το Νοέμβριο ήμουν καλεσμένη στη Μόσχα. Μια τεράστια πόλη, όπου είναι πολύ συναρπαστικό το γεγονός ότι από τη μια μεριά μπορείς να κοιτά την αριστοκρατική μορφή της, με τα παραδοσιακά κτίρια με το στυλ ροκοκό και μπαρόκ και από την άλλη να αντικρίζεις την Σοβιετική μονοκόμματη, τεράστια αρχιτεκτονική των σπιτιών. Η Κόκκινη Πλατεία είναι ένα αριστούργημα, ειδικά ο ναός του Μεγάλου Βασιλείου και είναι μια πόλη που θέλω σίγουρα να ξαναπάω. Συγκινήθηκα πολύ όταν είδα στο μουσείο σύγχρονης τέχνης, Kadinsky από κοντά. Στη Μόσχα έκανα τρεις ζωγραφηγήσεις. Μια σε ενήλικες στο Ελληνικό Κέντρο Πολιτισμού Μόσχας, όπου στο ακροατήριο ήταν και φοιτητές, μία στο ελληνικό σχολείο μητρικής γλώσσας και την τρίτη και πιο συγκινητική σε παιδική Ρωσική βιβλιοθήκη όπου το ακροατήριο ήταν Ρωσάκια και Ελληνάκια, με τη συνδρομή διερμηνέα. Ήταν μια πραγματικά ωραία εμπειρία. Τη Ζωγραφήγηση την προσαρμόζω ανάλογα με τις καταστάσεις, έτσι αφού υπήρχε και άλλος άνθρωπος, ο διερμηνέας, τον περιέβαλα και αυτόν στην παράσταση. Συνήθως μετά την Ζωγραφήγηση επιθυμώ να ακολουθεί κάποιο εργαστήριο, ώστε να μπορέσουν τα παιδιά να μεταφέρουν τις ιδέες τους στο χαρτί. Δεν με νοιάζει το τεχνικό μέρος, αλλά το να περάσουν από τη θεωρία στην πράξη, να αποτυπώσουν τη δική τους σκέψη.

Σήμερα για πού ετοιμάζεις τη βαλίτσα σου;
Είναι έτοιμη για την Κύπρο. Πάω στο Πανεπιστήμιο της Κύπρου στη Λευκωσία και μετά στο θέατρο Ριάλτο στη Λεμεσό.

varvarousi3aΜια και θα φιλοξενηθείς στο παγκάκι της Κηφισιάς, ποιο είναι το αγαπημένο σου παγκάκι; Σου αρέσουν γενικά τα παγκάκια;
Ένα αγαπημένο μου παγκάκι είναι στην Αμοργό, ένα παγκάκι όπου κοιτάς τη θάλασσα, με την οποία παραμένω διαρκώς ερωτευμένη. Τα παγκάκια μ’ αρέσουν πολύ και για έναν ακόμα λόγο. Η μαμά μου ζωγράφιζε πάρα πολύ παγκάκια. Το παγκάκι έχει τη δική του δύναμη και ζωή. Τον δάσκαλο της μαμάς μου, τον ζωγράφο Γιάννο Δραγούμη, κάθε φορά που πηγαίναμε να τον δούμε στην Ύδρα, τον συναντούσαμε πάντα σε ένα παγκάκι. Εκεί καθόμασταν και κουβεντιάζαμε. Παρόλο που είναι αγαπημένο μου στοιχείο, εγώ δεν το έχω χρησιμοποιήσει ακόμα σε δουλειές μου. Ίσως στο μέλλον.

 

Η Λήδα Βαρβαρούση από μικρή διδάσκεται ζωγραφική κοντά στους εικαστικούς Ελένη Αντωνίου και Δημήτρη Μάζη. Έχει γράψει 20 βιβλία και έχει εικονογραφήσει περί τα 200 βιβλία στην Ελλάδα, από τα οποία πολλά κυκλοφορούν και σε άλλες χώρες. Μέσα σε αυτά τα πιο γνωστά είναι η σειρά της «Τρελοδαγκωνίτσες» που γράφει και εικονογραφεί, ο Τριγωνοψαρούλης και ο Μάικ ο Φασολάκης που είναι Best sellers & long sellers. Έχει διακριθεί με διεθνή βραβεία, έχει εικονογραφήσει το 2006 το αναγνωστικό της Α΄ Δημοτικού «Η γλώσσα μου» και το λεξικό της Α’ και Β’ δημοτικού, ενώ έχει συνεργαστεί με την Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ελλάδα με το βιβλίο της «Μια παρέα με καρδιά», έχει δημιουργήσει και εικονογραφήσει τη μασκότ «Ελπίδα» που διακοσμεί το Ογκολογικό Νοσοκομείο Παίδων «Ελπίδα», έχει εικονογραφήσει για την Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ελλάδα το βιβλίο «Τα αστέρια της Ευρώπης». Η Λήδα Βαρβαρούση ήταν Πρέσβειρα του Παιδικού Βιβλίου 2015-2016 ως υποψήφια για το Βραβείο Άντερσεν για την εικονογράφηση.